dinsdag, april 03, 2018

Column Piripkura

Uit De Telegraaf van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------------
De broers Pakyi en Tamandua zijn amper anderhalve meter lang. Toch kun je na het zien van het ontroerende Piripkura - afgelopen week vertoond op het Movies that Matter Festival in Den Haag - alleen maar opkijken tegen beide Braziliaanse indianen.

Ze zijn de laatste twee mannen van de vrijwel uitgeroeide Piripkurastam. Toen ik tien jaar geleden hun leefgebied aan de zuidrand van de Amazone bezocht, gaf ik weinig voor hun overlevingskansen. Het nomadisch levende duo was vogelvrij verklaard door de houtkapmaffia hier in het wilde noordwesten van de deelstaat Mato Grosso. Hun sporen werden gewist om te voorkomen dat een grote lap regenwoud in een reservaat zou veranderen.

Piripkura volgt een eenzame indianenbeschermer die een stokje probeert te steken voor de dreigende genocide. De Braziliaan struint de Amazone af naar een levensteken van de Piripkura (Vlinders). “Het zijn de ninja’s van het bos”, zegt hij over de ongrijpbare stam die al op de vlucht leeft sinds het eerste contact met blanken in de jaren tachtig.

Wonderwel komt het in 2016 toch tot een ontmoeting voor de camera. Het zijn de spiernaakte broers zelf die hun dolende beschermheer opzoeken. Of hij wellicht een vuurtje heeft? Via gebarentaal en een tolk van een verwante stam wordt duidelijk dat hun fakkel is gedoofd – hun grootste bezit samen met een machete.

Pakyi en Tamandua blijken goedlachs gezelschap ondanks hun opgejaagde bestaan. Als ze na een medische test weer vrolijk in het bos verdwijnen, kijkt de indianenbeschermer geëmotioneerd toe. Hoe lang kunnen de Piripkura nog verstoppertje spelen voor gewapende houthakkers en goudzoekers? Door bezuinigingen is het Braziliaanse Agentschap voor Indianenzaken (Funai) afgelopen twee jaar nóg tandelozer geworden. De afbakening van tientallen reservaten ligt stil.

Goede kans dus dat dit de laatste beelden zijn geweest van beide bosninja’s.

vrijdag, maart 02, 2018

Bijna elk uur een moord: leger moet Rio van anarchie redden

Uit De Telegraaf.
------------------------------------------------------------------------------------
Een omstreden ‘militaire interventie’ in Rio verdeelt Brazilië tot op het bot. Voor het eerst sinds de dictatuurtijd (1964-1985) zwaait het leger komende tien maanden de scepter over de falende politie van de geplaagde strandmetropool. Terwijl linkse intellectuelen reppen van een ‘coup’ vindt rechts de ingreep niet ver genoeg gaan.

Anderhalf jaar na de betrekkelijk vredig verlopen Zomerspelen heerst anarchie in grote delen van de zogenaamde Cidade Maravilhosa (Geweldige Stad). Er wordt bijna elk uur een moord gepleegd. De kans op een roofoverval is zo groot dat truckers liefst met een wijde boog om Rio heen rijden. Postbodes voelen zich zo onveilig dat de lokale bezorging vanaf volgende week 75 eurocent duurder is dan elders.

Na onlusten tijdens het recente carnaval gaf Rio’s gouverneur toe dat het geweld hem boven het hoofd groeit. Op zich gebeurt het wel vaker dat het leger dan te hulp schiet. Maar waar gewoonlijk alleen ondersteuning wordt geboden, krijgt een generaal nu carte blanche om de regionale politie, brandweer en gevangenissen schoon te vegen. “Rio is bijna geheel in de greep van de georganiseerde misdaad”, verdedigde de Braziliaanse president Temer zijn ingrijpende bevel.

Terwijl legerhelikopters al dreigend rondcirkelen boven enkele door drugsbendes gecontroleerde sloppenheuvels, is er bij de beroemde stranden van Copacabana en Ipanema nog niets te merken. “Je ziet hier geen extra militairen op straat”, vertelt Jan Willem Zeldenrust, een lokale Nederlandse ondernemer die fietstochten organiseert vanuit Rio’s toeristische zuidzone. “Het grote probleem zit in het arme noorden en westen van de stad.”

Hoewel de meeste locals blij zijn met de intervenção ­– het relatief onkreukbare leger staat hoger aangeschreven dan de corrupte politie en politiek - had menigeen liever gezien dat Rio’s complete overheidsapparaat onder curatele was gesteld. Het grootschalige geplunder van Temers middenpartij PMDB – sinds vijftien jaar aan de macht in Rio – is immers niet los te zien van de veiligheidscrisis. Er is mede daardoor geen geld om agenten van genoeg salaris, munitie en benzine te voorzien.

“Zonder politieke macht lost de ingreep niets op”, morde ’s lands hoogste generaal Hamilton Mourão deze week bij zijn afscheid. “De georganiseerde misdaad valt in Rio aan van twee kanten – via bandieten én witteboordencriminelen”, zo gaf de topmilitair de PMDB een steek onder water.

Temers presidentiële bevel is volgens analisten bedoeld om de rechtse oud-legerkapitein Jair Bolsonaro wind uit de zeilen te nemen voor de presidentsverkiezingen in oktober. Deze law and order predikende kandidaat gooit hoge ogen in de peilingen. Veiligheid staat bovenaan de verkiezingsagenda want in sommige andere Braziliaanse steden is de situatie nóg kritieker. Alleen in Rio wordt de ‘nucleaire optie’ echter toegepast, verzekerde minister Raul Jungmann van Openbare Orde. Als ansichtkaart van Brazilië is dat de plek waar een succesvolle operatie het meeste politiek gewin zou opleveren.

Linkse partijen hekelen de ‘gevaarlijke verkiezingsstunt’ van Temer. Mensenrechtenorganisaties vrezen dat de overwegend donkere sloppenbevolking de dupe wordt van het verwachte legeroffensief.

woensdag, februari 14, 2018

Update Braziliaanse biermarkt

Uit Elsevier.
----------------------------------------------------------------------------------
Heineken rukt op in ’s werelds derde biermarkt Brazilië. Eindelijk serieuze concurrentie voor het dominante Ambev, klinkt het onder consumenten.

De door Braziliaanse durfkapitalisten gecontroleerde marktleider zou marges boven kwaliteit stellen. "Ambev verkoopt maïssap met alcohol," laakt bierliefhebber Jhoni Olinger in zakenblad Exame het scheutige gebruik van goedkope moutvervangers als maïs en rijst.

Toch zijn waterige Ambev-pilsjes als Skol en Brahma behoorlijk duur. Door de mix van lage kosten en hoge prijzen is Ambev het meest winstgevende bedrijf van de Braziliaanse beurs.

Heineken maakte in 2010 zijn entree in de gesloten Braziliaanse markt. Topman Van Boxmeer verklaarde Ambev gelijk de oorlog. Hij zou "niet rusten" totdat Heineken marktleider is. Na de overname van de kleinere concurrent Brasil Kirin vorig jaar werd het marktaandeel (21 procent) verder uitgebreid ten koste van Ambev (nog altijd goed voor 62 procent).

De Nederlandse brouwer doet het vooral goed in het premiumsegment. De groei van het hopachtige huismerk bewijst dat Brazilianen een steviger biertje best kunnen waarderen ondanks hun tropische klimaat. "Het heeft meer smaak en je krijgt er niet zo'n kater van als bij maïsbier", verzekert carnavalsganger Carlos Pereira (35) uit São Paulo.

De premiummarkt blijft echter betrekkelijk klein. Ook de hippe groene flesjes uit Holanda zijn een rib uit het lijf voor gewone Brazilianen. Om Ambev van de troon te stoten, zijn er lokale massamerken nodig. Met de genoemde overname kreeg Heineken het merk Schin erbij, een voordelig maïsbiertje dat populair is in het arme Braziliaanse noordoosten. Hoewel er aan de 'smaak' nog wel wat te sleutelen valt.

dinsdag, oktober 24, 2017

Ballenjongens

Column die gisteren in De Telegraaf stond.
------------------------------------------------------------------------
Niet gedacht dat ik nog eens zou tennissen met ballenjongens en ballenmeisjes op de baan. Het zou in Nederland een absurde luxe zijn voor een hobbyspeler als ik. Maar op mijn nieuwe Braziliaanse tennisclub staan ze voor alle leden klaar. „Ongeacht uw niveau, Senhor”, zo licht een ballenjongen vriendelijk en zonder enige ironie toe.

De Tênis Clube Paulista is een bolwerk van de verwende elite van São Paulo. De extreem ongelijke wereldstad telt tientallen van deze ’sociale clubs’ waar welgestelden ongehinderd kunnen sporten en recreëren. Hoge tariefmuren houden gewone Brazilianen van oudsher buiten de deur.

Sommige clubs versoepelen hun toelatingsbeleid echter noodgedwongen. De recessie van de afgelopen jaren heeft ook de Braziliaanse bovenklasse hard geraakt. Wegens het teruglopende ledental hoeven nieuwkomers zich tijdelijk niet in te kopen bij mijn vereniging. Dat bespaart me 1600 euro: waar een stevige crisis niet goed voor kan zijn.

Ook buiten de perfect onderhouden gravelbanen is de dienstverlening ongekend. Er kunnen tientallen andere sporten worden beoefend, van kungfu tot schermen. Je kunt het zo gek niet bedenken of het kan. Het zwembad is veertien uur per dag open. Intussen zit het wel erg ruim aanwezige personeel grotendeels duimen te draaien want echt storm loopt het nog niet.

De leegloop kent ook een structurele oorzaak. Rijke Brazilianen verschansen zich in toenemende mate in streng bewaakte appartemententorens met alles erop en eraan. Zo hoeft men de straat niet op om te tennissen of zwemmen, wel zo makkelijk en veilig.

„Die condominiums zijn funest voor ons”, verzucht een lid uit een traditionele lokale familie al nippend aan een cafézinho in de kantine. Hij kijkt er somber bij. „Over tien jaar bestaat de club niet meer.”

maandag, augustus 14, 2017

Corruptie draait Amazone de nek om

Uit De Telegraaf.
----------------------------------------------------------------------------------------
"Alleen God kan garanderen dat de ontbossing afneemt," zei de Braziliaanse milieuminister Sarney Filho laatst tijdens een bezoek aan Noorwegen. Zijn Scandinavische gastheren vonden het een weinig geruststellende boodschap.

Prompt kortte het grootste donorland van het Amazonefonds de helft van zijn bijdrage aan de bestrijding van illegale houtkap in Brazilië. Het Zuid-Amerikaanse land werd op de vingers getikt voor de 29%-toename van de sloop van de Amazone in de afgelopen twaalf maanden.

Er worden maatregelen genomen om het tij te keren, haastte de milieuminister toe te voegen. Maar volgens milieuorganisaties doet de Braziliaanse regering juist het tegenovergestelde. Er zou alleen maar meer kaalslag dreigen voor 's werelds grootste regenwoud.

Dat heeft te maken met de stemming over de afzetting van president Michel Temer eerder deze maand. Het Braziliaanse lagerhuis oordeelde dat het voor corruptie aangeklaagde staatshoofd zijn termijn mag uitzitten (tot eind 2018). Ondanks de stevige bewijzen werd Temer unaniem gesteund door de cruciale boerenfractie, die ruim 40% van de zetels heeft.

In ruil staat de president toe dat een grote lap beschermd natuurgebied wordt ingeperkt. De grenzen van dit Jamanxim-park, ooit bedoeld om een belangrijke sojaweg door de Amazone met bos in te snoeren, worden al jaren genegeerd door boeren, houthakkers en mijnbouwers. Er komt nu een pardon voor hun illegale praktijken. 'Temer offert 350.000 hectare oerwoud op om zijn hachje te redden', concluderen Greenpeace en het WNF woedend.

Ook aan andere Amazoneparken wordt geknaagd. Hetzelfde geldt voor indianenreservaten, die op luchtfoto's vaak zijn te herkennen aan de contouren van het regenwoud. Boeren willen de landbouw echter ruim baan geven in meerdere indianengebieden. Ze vinden gehoor bij de president die volgens de hoofdaanklager miljoenen aan smeergeld heeft aangenomen. De afbakening van tientallen reservaten is stilgelegd. En dat is ook voor het oerwoud slecht nieuws, zo stelt de groene lobby.

Intussen belooft Brazilië de illegale kap in de Amazone voor 2030 uit te bannen. Ecologen vrezen dat de schade tegen die tijd al onomkeerbaar is. Zo'n 20 procent van het Braziliaanse Amazonewoud (60% van het totale oppervlak) is gesneuveld. Van nog eens 30 procent raakte het ecosysteem beschadigd. Het uitgestrekte gebied kent overwegend arme bodems, waarop hoogwaardig bos zich moeilijk herstelt.

Kaalslag in het Jamanxim-park

woensdag, augustus 09, 2017

Zorreguieta had eigen kijk op waarheid

Necrologie uit de krant van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------
De kroon op het leven van Jorge Horacio Zorreguieta werd tevens zijn grootste vernedering. De trotse Argentijn zag zijn dochter koningin worden van een ver kikkerland maar mocht haar niet naar het altaar leiden vanwege zijn omstreden verleden.

Zorreguieta (Buenos Aires, 1928) is als tiener al erg geïnteresseerd in politiek. Al sinds de jaren veertig is deze in Argentinië gespleten tussen aanhangers en tegenstanders van de linkse populist Juan Domingo Perón. De bankierszoon van Baskische afkomst ontwikkelt een diepe haat voor Perón, geheel in lijn met het conservatieve milieu waarin hij opgroeit.

Zijn studies biochemie en rechten maakt Zorreguieta niet af. Maar hij blijkt een begaafd netwerker en begint zich op te werken in de Argentijnse landbouwwereld. Zo schopt hij het tot secretaris van de Sociedad Rural, de machtige bond van grootgrondbezitters, opmerkelijk gezien het bescheiden grondbezit van zijn familie.

Het eerste huwelijk van Zorreguieta loopt stuk. In 1970 moet hij – dan al vader van drie kinderen – uitwijken naar buurland Paraguay om te kunnen hertrouwen. De vrouw van zijn leven blijkt de zestien jaar jongere Maria Cerruti, een lerares die hij kent van de poloclub in het pampastadje Pergamino. Een jaar later krijgen ze hun eerste kind: Máxima. Het gezin is dan al naar de hoofdstad Buenos Aires verhuisd.

Argentinië zakt die jaren weg in een moeras van chaos. Zeker als Perón in 1974 overlijdt en zijn incapabele vrouw Isabel president wordt. Zorreguieta’s Sociedad Rural vergroot de chaos met stakingen en zinspeelt openlijk op de noodzaak van een militaire staatsgreep. Als het in maart 1976 zover is, vraagt legerleider Jorge Videla of hij staatssecretaris van Landbouw wil worden. Zorreguieta twijfelt geen moment. “Die loyaliteit was je gewoon verschuldigd”, zal hij later zeggen.

In zijn nieuwe rol gaat de vlot babbelende carrièreman in het buitenland de boer op met Argentijns graan en biefstuk. Met succes. Terwijl er steeds meer internationale kritiek klinkt op de mensenrechtenschendingen door de dictatuur, promoveert Zorreguieta in 1979 tot landbouwminister.

Na de val van de junta in 1983 wordt duidelijk dat het militaire regime duizenden, mogelijk tienduizenden tegenstanders heeft vermoord. Zorreguieta beweert later dat hij hier geen weet van had. Terwijl de juntaleiders worden opgejaagd door justitie, ontspringt hij als burgerfunctionaris de dans. De krasse Argentijn kan zo tot na zijn 80e actief blijven in diverse topfuncties in de belangrijke Argentijnse landbouwsector.

In 2001 wordt zijn verleden door Máxima's verloving met de Nederlandse prins Willem-Alexander alsnog het middelpunt van een grote rel. In opdracht van de Nederlandse regering concludeert de onderzoeker Michiel Baud dat het “zeer onwaarschijnlijk” is dat Zorreguieta ondanks zijn hoge functie tijdens de dictatuur niet wist dat er op grote schaal politieke tegenstanders van de aardbodem 'verdwenen'.

Terwijl andere hoge burgerfunctionarissen toegeven dat ze hiervan al in de jaren zeventig op de hoogte waren, houdt Zorreguieta vol van niets te hebben geweten. Uiteindelijk gaat hij toch schoorvoetend akkoord met een vernederende boycot bij het koninklijk huwelijk. In het belang van zijn dochter, zo schrijft hij de professor, niet omdat hij zich moreel verantwoordelijk voelt. Bij de doop van kleindochter Catharina-Amalia is hij later wèl welkom in Nederland.

Ook in zijn eigen land Argentinië ontstaat op zijn oude dag belangstelling voor zijn verleden. Twee broers willen via justitie te weten komen hoe hun moeder in 1976 is verdwenen op een landbouwinstituut dat onder Zorreguieta’s verantwoordelijkheid viel. Ook andere nabestaanden doen daarna aangifte. Tot een proces komt het evenwel niet.

donderdag, augustus 03, 2017

Virtuele kompels

Column uit De Telegraaf van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------
De bitcoinkoorts heeft ook in Zuid-Amerika toegeslagen. Door de toenemende vraag is de prijs van de snel in waarde gestegen virtuele munt (2300 euro momenteel) hier nóg hoger dan in Europa en de VS. In Brazilië varieerde de marge afgelopen 2,5 maand van 5 tot 50 (!) procent.

In buurland Venezuela speelt ’het geld van de toekomst’ al een wezenlijke rol in het dagelijks leven. De bevolking van het noodlijdende olieland wapent zich met bitcoin tegen het wanbeleid van het Maduro-regime.

"Dankzij bitcoin kan ik toch sparen in een harde munt", verzekert de Venezolaanse makelaar Joney Castellanos. Ze wisselt haar zuurverdiende bolivars via digitale beurzen als het onlangs gelanceerde Monkeycoin. De grote waardeschommelingen van bitcoin neemt ze op de koop toe.

De virtuele munt biedt ook enig soelaas tegen de groeiende schaarste. Nauwelijks beschikbare elektronica of medicijnen worden via bitcoin besteld bij buitenlandse webwinkels. "Bitcoin redt levens in Venezuela", jubelt de lokale techfanaat Máximo Salazar.

Zijn appartement staat vol krachtige computers waarmee bitcoin wordt ’ontgind’. Door de zwaar gesubsidieerde elektriciteit is het energieslurpende proces bovengemiddeld lucratief in Venezuela.

Maar het wankelende regime staat niet te juichen bij het verlies van zijn valutamonopolie. Hoewel er geen wet is die bitcoin verbiedt, riskeren de mijnwerkers een huisbezoek van de Venezolaanse geheime dienst. Enkelen werden gearresteerd wegens ’het ondermijnen van de revolutie’.

Anderen worden ’slechts’ afgeperst of beroofd van hun computers. Zo hebben ook corrupte agenten de wondere wereld van bitcoin ontdekt. Naar verluidt klust een deel inmiddels zelf bij als online kompel.